La fête de Pâques selon le calendriers julien et grégorien

Παρά το γεγονός ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο και το Βατικανό έχουν εκφράσει επανειλημμένα την επιθυμία τους να γιορτάσουν μαζί τις εορτές του Πάσχα, η πραγματικότητα είναι ότι Ορθόδοξοι και Καθολικοί συνεχίζουν να έχουν διαφορετικές ημερομηνίες για τη μεγάλη γιορτή του Χριστιανισμού. Το πρόβλημα οφείλεται στον διαφορετικό υπολογισμό που χρησιμοποιούν τα Ιουλιανά και Γρηγοριανά ημερολόγια, αν και ο αστρονομικός υπολογισμός κάνει την ημερομηνία του Πάσχα να συμπίπτει κάθε τρία χρόνια ανεξάρτητα από το ημερολόγιο.

Το πρόβλημα του καθορισμού μιας ημερομηνίας για τον εορτασμό της Ανάστασης του Κυρίου δεν είναι νέο. Από τον 2ο αιώνα μ.Χ., παρατηρούνται δύο τάσεις: η πρώτη, κυρίως ακολουθούμενη από τις εκκλησίες της Μικράς Ασίας, της Συρίας και της Παλαιστίνης, έθετε το Μυστικό Δείπνο την ημέρα του Εβραϊκού Πάσχα, με αποτέλεσμα η Ανάσταση να πέφτει στις 14 του μήνα Νισάν του εβραϊκού ημερολογίου, ανεξάρτητα από το αν ήταν Κυριακή ή όχι· η δεύτερη τάση, πιο διαδεδομένη στη Δύση, θεωρούσε ότι η Ανάσταση πρέπει να εορτάζεται την πρώτη Κυριακή που ακολουθεί το Εβραϊκό Πάσχα.

Σύμφωνα με την παράδοση, το 1ο Οικουμενικό Συνεδρίων της Νίκαιας προσπάθησε να θέσει τέλος στη διαμάχη καθορίζοντας την ημερομηνία του Πάσχα ως την πρώτη Κυριακή μετά τη πανσέληνο της Άνοιξης, χωρίς όμως να δώσει μέθοδο για τον υπολογισμό της πανσέληνου. Εκείνη την εποχή χρησιμοποιούνταν ακόμη το λεγόμενο «Ιουλιανό» ημερολόγιο, που εισήγαγε ο Ιούλιος Καίσαρας το 46 π.Χ. Ενώ οι κληρικοί έψαχναν έναν τρόπο υπολογισμού που θα ενοποιούσε τις ημερομηνίες εορτασμού στις διάφορες χριστιανικές χώρες, το Ιουλιανό ημερολόγιο συνέχιζε να «σέρνεται», καθιστώντας όλο και πιο δύσκολο τον υπολογισμό των δίσεκτων ετών και των διορθωτικών παρενθέσεων.

Τότε ο Πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄ ζήτησε από τους Ιησουίτες ιεράρχες, αστρονόμους και μαθηματικούς, να σχεδιάσουν ένα ημερολόγιο που θα διορθώσει την απόκλιση του Ιουλιανού. Το νέο ημερολόγιο, που έλαβε το όνομα του Πάπα, τέθηκε σε εφαρμογή στα περισσότερα καθολικά κράτη το 1582. Ωστόσο, οι Ορθόδοξοι και οι προτεστάντες, που δεν αναγνώριζαν την πνευματική εξουσία του Πάπα, υιοθέτησαν τη μεταρρύθμιση πολύ πιο αργά. Μόνο από το 1700 άρχισαν σταδιακά να εγκαταλείπουν το Ιουλιανό υπέρ του Γρηγοριανού. Κατά τους 19ο και 20ό αιώνες, ακολούθησαν τα μη χριστιανικά κράτη, και έτσι το Γρηγοριανό ημερολόγιο αποτελεί σήμερα το διεθνές πρότυπο ημερολογιακής αναφοράς.

Η ελληνική κυβέρνηση αντικατέστησε το Ιουλιανό ημερολόγιο με το Γρηγοριανό στις 16 Φεβρουαρίου 1923, ημερομηνία που αντιστοιχούσε στην 1η Μαρτίου, δηλαδή μια διαφορά 13 ημερών. Ένα συνέδριο των ορθόδοξων εκκλησιών στην Κωνσταντινούπολη τον Μάιο του 2023 πρότεινε την υιοθέτηση του «αναθεωρημένου Ιουλιανού ημερολογίου», μια συμβιβαστική λύση μεταξύ των δύο ημερολογίων. Η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία αποδέχτηκε τον επόμενο χρόνο το «αναθεωρημένο Ιουλιανό ημερολόγιο» ή «νέο ημερολόγιο», που στην πράξη είναι το Γρηγοριανό για τις σταθερές εορτές, ενώ διατηρεί το Ιουλιανό για τις κινητές εορτές (που εξαρτώνται από την ημερομηνία του Πάσχα).

Η μετάβαση από το Ιουλιανό στο Γρηγοριανό, ή ακόμη και στο «αναθεωρημένο Ιουλιανό», δεν έγινε χωρίς δυσκολίες. Οι μοναχοί του Αγίου Όρους ήταν ανάμεσα στους πρώτους που αντιδρούσαν και απέρριπταν τη μεταρρύθμιση του ημερολογίου. Το 1935, τρεις επίσκοποι στην Αθήνα ζήτησαν την επιστροφή στο παλιό ημερολόγιο και πραγματοποίησαν τη χειροτονία «παλαιοημερολογιτών» κληρικών, προκαλώντας έτσι σχίσμα εντός της Εκκλησίας της Ελλάδας. Σήμερα, τα ορθόδοξα πατριαρχεία των Ιεροσολύμων, της Ρωσίας, της Σερβίας και της Γεωργίας συνεχίζουν να χρησιμοποιούν το Ιουλιανό ημερολόγιο.